អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី ៣ឧសភា អំពីករណីស្លាប់បីនាក់ ដោយមេរោគផ្លូវដង្ហើមអង់តាវីរ៉ុស នៅក្នុងនាវាទេសចរណ៍ Hondius។ មកទល់ពេលនេះ អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានចាត់ទុកអង់តាវីរុសថាមានលក្ខណៈគំរាមកំហែងតិចតួច ប៉ុន្តែតើហាន់តាវីរុសជាមេរោគអ្វី? ពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងគ្រោះមានជំងឺរាតត្បាតសកលដោយហាន់តាវីរុស ដូចកូវីដ១៩ទៀតឬយ៉ាងណា? តើមានថ្នាំបង្ការ និងព្យាបាលជំងឺបង្កឡើងដោយ ហាន់តាវីរុសដែរឬទេ?
រូបភាពក្រុមសង្គ្រោះក្នុងឯកសណ្ឋានការពារបិទជិតឈឹងចុះទៅក្នុងនាវាទេសចរណ៍ Hondius ធ្វើឱ្យគេនឹងឃើញដល់ទិដ្ឋភាពក្នុងសម័យមានជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីដ១៩ភ្លាម។ ថ្វីបើគេរកឃើញករណីអ្នកមានផ្ទុកហាន់តាវីរុសថ្មីបន្ថែមទៀត នៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួនទៀតមែន ប៉ុន្តែពួកគេសុទ្ធសឹងជាអ្នកដំណើរ នៅក្នុងនាវាទេសចរណ៍ កន្លែងផ្ទុះមេរោគហាន់តាវីរុសតែមួយ និងគ្មានកន្លែងផ្ទុះហាន់តាវីរុសថ្មី ទីពីរ ឬទីបីនោះ។ អ្នកបានប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ ត្រូវទទួលការតាមដាន និងដាក់ឱ្យនៅដាច់ពីគេឯងមួយរយៈធំ។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក បានប្រកាសប្រកបដោយជំនឿជាក់ថាហាន់តាវីរុស មិនដូចកូវីដ១៩ទេ និងមានការគំរាមកំហែងរាតត្បាតសកល តិចតួចណាស់។
ហាន់តាវីរុសជាអ្វី?
ជាប្រភេទវីរុសដែលបង្កឱ្យមានវិបត្តិផ្លូវដង្ហើម បេះដូង និងគ្រុនក្តៅ ហូរឈាម ហាន់តាវីរុសបានលេចឡើងជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៥០ នៅត្រង់តំបន់ទន្លេហាន់តា នៅតាមព្រំដែនខណ្ឌចែកកូរ៉េទាំងពីរ ដែលកំពុងមានសង្គ្រាមនឹងគ្នា ទើបគេដាក់ឈ្មោះវីរុសនោះថា ហាន់តាវីរ៉ុសរហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ។ កាលណោះ ហាន់តាវីរុសបានចម្លងរាតត្បាតលើទាហានកូរ៉េ ប្រមាណជាង៣ពាន់នាក់ ឱ្យធ្លាក់ខ្លួនឈឺ យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
ហាន់តាវីរុសជាចង្កោមវីរុសក្នុងគ្រួសារដ៏ធំមួយ ដែលមាននៅលើគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់។ តែហាន់តាវីរុសធ្វើចរាចរណ៍និងចម្លងមកមនុស្សតាមរយៈសត្វប្រមាណដល់ទៅ១៤០ប្រភេទ តែជាពិសេសតាមរយៈពពួកសត្វកកេរ មានជាអាទិ៍សត្វកណ្តុរ តែក៏មានដែរក្នុងករណីកម្រដែលចម្លងដោយសត្វប្រចៀវ ពស់ ឬត្រី។
តាមធម្មតា ហាន់តាវីរុសឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនមនុស្សដោយមិនផ្ទាល់ទេ គឺតាមរយៈការដកដង្ហើមស្រូបយកលម្អងធូលី ដែលបំពុល ដោយអាចម៍ ឬទឹកនោម កណ្តុរឈឺ។ ការចម្លងដោយកណ្តុរខាំជាករណីកម្រណាស់។ មនុស្សដែលប្រឈមនឹងការចម្លងមេរោគហាន់តាវីរុស ច្រើនជាបុគ្គលធ្វើការនៅក្នុងចំការ ក្នុងព្រៃ ក្នុងតំបន់មានហានិភ័យ ដោយទៅប៉ះពាល់ឧស ឈើងាប់ ឬជាអ្នកបោសសម្អាតទីតាំងមានលម្អធូលីច្រើន។
ហាន់តាវីរុស និងការចម្លងពី មនុស្សទៅមនុស្ស
មានច្រើនប្រភេទ ដែលខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ពីទ្វីបមួយទៅទ្វីបមួយ និងដែលផ្តល់អាការៈជំងឺក៏ខុសគ្នាដែរនោះ ហាន់តាវីរុសកម្រចម្លងក្នុងរង្វង់មនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ណាស់។ ក្នុងចំណោមវីរុសហាន់តា៣៨ប្រភេទដែលក្រុមវេជ្ជសាស្ត្រស្គាល់ មានតែមួយប្រភេទគត់ដែលអាចចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សបាន នោះគឺហាន់តាវីរុសប្រភេទAndes។ ការចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្ស ធ្លាប់ឃើញមានកើតជាលើកទីមួយ កាលពីឆ្នាំ១៩៩៦ នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអាហ្សង់ទីន ម្តង តែដោយពុំមានការផ្ទុះរាតដាលទេ។ នៅលើកនេះ ហាន់តាវីរុស ដែលបាននិងកំពុងចម្លងនៅក្នុងនាវាទេសចរណ៍Hondius បណ្តាលឱ្យស្លាប់ទេសចរបីនាក់ ក៏ជា ហាន់តាវីរុស ប្រភេទAndes ដែរ។
មេរោគហាន់តា ប្រភេទAndes រកឃើញនៅអាហ្សង់ទីន មានសមត្ថភាពចម្លងខ្ពស់។ ពពួកសត្វកណ្តុរ តូចៗកន្ទុយវែង រស់នៅវាលស្រែ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាភ្នាក់ងារចម្លងមេរោគ មកមនុស្ស រួចពីមនុស្សទៅមនុស្ស។ រយៈពេលឆ្លងខ្លាំង និងងាយឆ្លងបំផុត គឺនៅដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺ ពោលគឺនៅពេលជំងឺទើបចាប់ផ្តល់រោគសញ្ញាដំបូង ហើយអ្នកជំងឺមិនទាន់បានចាប់ផ្តើម ឬទទួលការព្យាបាលនៅឡើយ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាជនរងគ្រោះងាយប្រឈមនឹងការឆ្លងហាន់តាវីរុស ច្រើនតែជាមនុស្សក្នុងក្រុមគ្រួសារតែមួយ រស់នៅជិតស្និទ្ធគ្នាខ្លាំង។ ហានិភ័យចម្លងមានកាន់តែខ្ពស់ខ្លាំងជាពិសេសទៀត ទៅលើដៃគូដែលមានទំនាក់ទំនងផ្លូវភេទនឹងគ្នា ឬរស់នៅជាមួយក្នុងកន្លែងតូចចង្អៀត បិទជិត (បន្ទប់ដេក ឬក្នុងរថយន្ត)។
នៅពេលឆ្លងចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហាន់តាវីរុស អាចនាំឱ្យមានការបង្ករោគធ្ងន់ធ្ងរ ខុសៗគ្នា និងអាចដល់ស្លាប់បាន។ បន្ទាប់ពីសំងំក្នុងខ្លួនមនុស្ស រយៈពេល២សប្តាហ៍ជាមធ្យម ឬរហូតដល់៦សប្តាហ៍ រោគសញ្ញាដំបូងនៃជំងឺបង្កឡើងដោយហាន់តាវីរុស នឹងចាប់លេចឡើង ដែលមានដូចជា ក្តៅខ្លួន ឈឺក្បាល ឈឺចុកចាប់ខ្លួនសាច់ដុំ ស្រដៀងនឹងអាការៈគ្រុនសន្ធំ។ អ្នកមានផ្ទុកមេរោគហាន់តាវីរុស អាចធ្លាក់ខ្លួនឈឺ ទៅជាក្អក និងមានវិបត្តិផ្លូវដង្ហើម ពិបាកដកដង្ហើម នៅមួយថ្ងៃ ទៅ៥ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីលេចរោគសញ្ញាដំបូង។
គេបែងចែកជំងឺបង្កដោយហាន់តាវីរុសជាពីរទម្រង់ចម្បងៗ។ ទីមួយ គឺទម្រង់ដែលប៉ះពាល់មានការបង្ករោគនៅតម្រងនោម (ក្រលៀន) និងក្តៅខ្លួន។ ទម្រង់នេះមានកើតច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងអាស៊ី និងមិនដែលឃើញមានចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សទេ។ អ្នកឆ្លងវីរុសហាន់តាពីសត្វ ហើយជំងឺវិវឌ្ឍជាច្រើនដំណាក់កាល និងអាចឈានដល់ស្លាប់ក្នុងអត្រាទាបបំផុត គឺពី០,៤ទៅ១០%ប៉ុណ្ណោះ។
ទម្រង់ទីពីរ មេរោគហាន់តាវីរុស វាយប្រហារដល់បេះដូងនិងសួត។ ជាទម្រង់កំណាច សម្គាល់ដោយអ្នកជំងឺជួបវិបត្តិផ្លូវដង្ហើមនិងបេះដូង និងមានអត្រាមរណៈខ្ពស់ខ្លាំង ដល់ទៅប្រមាណពី៣០ទៅ៦០%។ ទម្រង់ជំងឺហាន់តាវីរុសនេះ អាចចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្ស និងសង្កេតឃើញមានកើតជាពិសេសតែនៅលើទ្វីបអាមេរិក និងអាមេរិកឡាទីន។
យ៉ាងណាក៏ដោយក៏ក្នុងទម្រង់ទាំងពីរ មេរោគបានទៅវាយប្រហារលើសរសៃឈាមតូចៗ ឱ្យបាត់បង់តួនាទីជាប្រក្រតី ដោយស្រាប់តែមិនអាចទប់ឈាមជាប់ បណ្តោយឱ្យមានករណីជ្រាបឈាមចេញទៅក្រៅទៅលើជាលិកាផ្សេង ពោលគឺជាធ្វើឱ្យមានករណីធ្លាយហូរឈាមក្នុងសរីរាង្គកាយ។
រោគសញ្ញានៃជំងឺហាន់តាវីរុស
ពេលសង្ស័យឆ្លងហាន់តាវីរុស ជាមួយនឹងរោគសញ្ញាដូចគ្រុន បន្ទាប់ពីបានប៉ះពាល់ ហិតស្រូបធូលីហុយមានទឹកនោម លាមក របស់ពពួកសត្វកកេរដូចយ៉ាងកណ្តុរ គេត្រូវវិភាគរកមើលមេរោគ ដោយការធ្វើតេស្តPCR ឬមើលឈាម។
ថ្វីបើគេស្គាល់ហាន់តាវីរុស តាំងពីជាយូរមកហើយក៏ដោយ ក៏មកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ គ្មានឡើយថ្នាំព្យាបាល ឬថ្នាំបង្ការ ដោយចំ ប្រឆាំងនឹងហាន់តាវីរុស។ ការព្យាបាល និងសង្គ្រោះអ្នកជំងឺ ធ្វើឡើងដើម្បីគ្រាន់តែសម្រួលអាការៈសញ្ញារោគឱ្យបានប្រសើរឡើងតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរ អ្នកជំងឺត្រូវសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ ក្នុងផ្នែកសង្គ្រោះនិងតាមដានជាប់ឥតដាច់ ដោយត្រូវពាក់ម៉ាស៊ីនអ៊ុកស៊ីហ្សែនជាជំនួយផង។
គ្មានវិធីព្យាបាល យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ប្រសើរជាងគេបំផុត គ្មានអ្វីក្រៅពីការការពារខ្លួនឡើយ។ តែរហូតមកទល់ម៉ោងនេះនាទីនេះ ពុំទាន់មានទេថ្នាំបង្ការជាសកលដែលទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនោះ។ កូរ៉េខាងត្បូងបានសាកល្បងផ្សំថ្នាំបង្ការប្រឆាំងនឹងហាន់តាវីរុសដែរ តែប្រសិទ្ធភាពនៅមានរយៈពេលខ្លីពេក ដែលទាមទារឱ្យចាក់រំលឹកឡើងវិញជាញឹកញាប់ និងជាពិសេសមិនអាចការពារគ្រប់ទម្រង់នៃហាន់តាវីរុសបានទេ។
វិធីបង្ការជំងឺហាន់តាវីរុស
ដូច្នេះដើម្បីការពារខ្លួនពីហាន់តាវីរុស ត្រូវកាត់បន្ថយភាពប្រឈមជួបសត្វកកេរ កាត់បន្ថយបរិស្ថានប្រកបដោយហានិភ័យ ដែលមានប្រលាក់ទៅដោយលាមក ទឹកនោម ទឹកមាត់របស់ពពួកសត្វកណ្តុរ។ ដោយហេតុការចម្លងហាន់តាវីរុសពីសត្វមកមនុស្ស កើតឡើងជាទូទៅតាមរយៈការស្រូបខ្យល់ ស្រូបលម្អធូលីមានជាតិពុលជាអាចម៍ជាទឹកនោមសត្វកកេរ នៅក្នុងព្រៃ នៅកន្លែងគ្មានមនុស្សរស់នៅយូរខែឆ្នាំ និងនៅតំបន់ជនបទស្រែចំការ កសិដ្ឋាន ដែលជាជង្រុកសត្វកណ្តុរ ត្រូវការពារខ្លួន ដោយបិតសម្អាតស្នាម ដាច់ស្បែកភ្លាម នៅពេលត្រូវរបួសមុតមុតឈើ មុនរបស់កង្វក់នៅក្បែរ ឬនៅផ្លូវមានកណ្តុរឆ្លងកាត់។ ប្រើស្រោម និងពាក់ម៉ាស នៅពេលកម្ចាត់ សម្អាតរូងកណ្តុរ។ ពាក់ម៉ាសការពារនៅពេលចូល ឬសម្អាតកន្លែងបោះបង់ចោលយូរដែលអាចមានកណ្តុររស់នៅច្រើន។ សម្អាតនិងរក្សាអនាម័យផ្ទះសម្បែងកុំឱ្យមានកណ្តុរ។
ដើម្បីការពារខ្លួនពីហាន់តាវីរុស ប្រភេទ Andes ដែលអាចចម្លងពីមនុស្សឈឺឆ្លងផ្ទាល់ពីសត្វកណ្តុរទៅមនុស្សជាបាននោះ គឺត្រូវពាក់ម៉ាស និងដាក់អ្នកជំងឺឱ្យនៅឆ្ងាយពីគេឯង ឬដាច់ដោយឡែក។ នៅប្រទេសបារាំង អាជ្ញាធរសុខាភិបាល បានចេញវិធានការតឹងរ៉ឹងជាងគេ ដោយសម្រេចដាក់អ្នកមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់នឹងអ្នកជំងឺហាន់តាវីរុស ឱ្យនៅឆ្ងាយពីគេ និងស្ថិតនៅក្រោមការតាមដាន រយៈពេលរហូតដល់៦សប្តាហ៍ ពោលគឺរយៈពេលអតិបរមាដែលមេរោគអាចសំងំក្នុងខ្លួនមនុស្ស មុននឹងបញ្ចេញអានុភាព និងរោគសញ្ញាដំបូង៕